Thế giới nhìn lại năm 2016: những điều tốt và chưa được

Image: REUTERS/Darrin Zammit Lupi

Giữa những chuyển động về xã hội, chính trị và kinh tế đang ảnh hưởng đến cuộc sống của chúng ta, và bạo lực và sự di cư bắt buộc đang được báo chí nói đến nhiều, bạn có thể cảm thấy buồn cho một năm 2016 ảm đạm vừa trải qua. Một cái nhìn về những số liệu cho thấy một số những thử thách mà chúng ta đang đối mặt nhưng đồng thời cả những bước tiến mà chúng ta đã thực hiện được để hướng về một tương lai bình an, thịnh vượng và bền vũng hơn. Dưới đây là 12 biểu đồ giúp nêu rõ những vấn đề của năm qua.

1. Số lượng người di cư toàn cầu gia tăng

Vào khởi đầu năm 2016, 65 triệu người đã buộc phải di cư khỏi quê hương chính mình, tăng so với mức 60 triệu của năm 2016. Hơn 21 triệu người được xét như là người tị nạn. Ngoài vùng cận Sahara, châu Phi, phần lớn người tị nạn sống ở các đô thị (thành phố, thị xã), nơi họ tìm kiếm sự an toàn, một nơi có thể đáp ứng được các nhu cầu tốt hơn, và cả những cơ hội nghề nghiệp. Một báo cáo mới đây trên “Buộc phải di cư – Forcibly Displayced” cho thấy một triển vọng trong vai trò của phát triển đối với việc hỗ trợ người di cư, ngay trong nội tại bản thân người di cư cũng như cộng đồng tiếp nhận, cùng làm việc với những người có tinh thần nhân đạo. Trong số các sáng kiến có sự hỗ trợ tài chính mới đối với các quốc gia như Lebanon và Jordan là những nơi đón nhân nhiều người di cư.

Image: Xu hướng toàn cầu của người di cư năm 2015 - UNHCR Global Trends 2015

2. Thỏa thuận về biến đổi khí hậu thế giới có hiệu lực.

Thỏa thuận được đàm phán ở Paris năm 2015 đã được thông qua và ký kết bởi 118 trên 194 quốc ga, khởi động những cam kết mới để chống lại hiện tượng nóng lên toàn cầu. Một trong những mục tiêu lớn của thỏa thuận là xúc tiến việc chuyển sang sử dụng các nguồn năng lượng ít phát thải carbon. Nhu cầu đối với năng lượng tái tạo đã được các nước đang phát triển chú ý nhờ vào chi phí cho loại năng lượng này được cắt giảm. Vào tháng Năm, châu Phi có được giá điện mặt trời thấp nhất khi giành được gói thầu phát triển nhà máy điện mặt trời quy mô lớn ở Zambia với giá điện chỉ 6 cent/kilowatt giờ trong 20 năm. Theo sau đó là các gói thầu thậm chí còn có giá thấp hơn, chỉ 3 cent/kilowatt giờ ở Các tiểu Vương quốc Ả rập thống nhất, và 4,5 cent ở Mexico. Năng lượng tái tạo ngày nay có chi phí cạnh tranh ở nhiều thị trường và ngày càng được nhìn nhận như là nguồn năng lượng chính theo báo cáo REN21.

Image: World Bank Staff Compilation of Solar PV Auction Prices 2014-2016

3. Trao đổi thương mại toàn cầu suy giảm.

Năm 2016, tốc độ tăng trưởng trao đổi thương mại toàn cầu ghi nhận mức độ yếu nhất kể từ khi xảy ra cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008. Khối lượng giao dịch đình trệ gần như trong cả năm, với xu hướng đầu tư toàn cầu yếu là nguyên nhân chính, do hàng hóa nguyên liệu chiếm đến một phần ba trao đổi thương mại toàn cầu. Thương mại vốn là một động lực chính cho tăng trương kinh tế thế giới và giúp cắt giảm tình trạng đói nghèo xuống còn một nửa kể từ năm 1990. Sự sụt giao trong giao thương, do đó, sẽ có tác động xấu đến tăng trưởng, phát triển, cũng như công cuộc chống đói nghèo.

Image: CPB Netherlands Bureau for Economic Policy Analysis, World Bank

4. Có nhiều người dùng điều thoại di động hơn so với số người có thể dùng điện và nước sạch.

Cơ hội cho người dùng điện thoại di động tăng mạnh tại các nước có thu nhập thấp và trung bình, tuy nhiên nhiều lợi ích khác của cuộc cách mạng số - chẳng hạn như tạo ra năng suất cao hơn, nhiều cơ hội hơn cho người nghèo và thu nhập trung bình, và một chính phủ hay các doanh nghiệp minh bạch hơn – vẫn chưa được phổ biến rộng rãi hơn như mong muốn, đó là nhận xét trong báo cáo của World Bank về Internet, “Digital Dividends – Lợi tức kỹ thuật số.” Báo cáo cho rằng những nỗ lực lớn hơn cần được thực hiện để kết nối người dân với internet và tạo ra một môi trường cho phép cộng hưởng những lợi ích của công nghệ số cho mọi người.

Image: Chỉ số phát triển thế giới - World Development Indicators

5. Một phần ban dân số có độ tuổi dưới 20.

Tại gần 40 quốc gia châu Phí, hơn 50% dân số có tuổi dưới 20. Ngược lại, tại 30 quốc gia giàu có nhất, có ít hơn 20% dân số dưới độ tuổi này. Theo báo cáo Global Monitoring kỳ 2015/2016 lưu ý, thế giới đang ở đỉnh của một sự chuyển đổi dân số học quan trọng và điều này này ảnh hưởng đến các quốc gia trên con đường phát triển.

Image: UN World Population Prospects

6. 600 triệu việc làm cần được tạo ra trong vòng 10 năm tới.

Một phần ba trong số 1.8 tỷ thanh niên đang không có việc làm và cũng không được giáo dục, đào tạo. Và trong một tỷ thanh niên sẽ bước vào tuổi lao động trong vòng một thập kỷ tới, chỉ 40% là có khả năng kiếm được việc làm. Tương lai làm việc đang thay đổi, và kinh tế toàn cầu cần tạo ra thêm 600 việc làm mới trong thập kỷ tới để theo kịp tốc độ gia nhập vào tuổi lao động của thế hệ trẻ.

Image: Chỉ số phát triển thế giới - World Development Indicators

7. Trong 3 người thì có 1 người không có toilet để dùng.

Liên hiệp quốc ước tính rằng có 2,4 tỷ người đang không tiếp cận được những tiện ích vệ sinh phù hợp, gần một tỷ người trong số đó vẫn đi vệ sinh giữa thiên nhiên. Giữ gìn về sinh tốt là một cơ sở cho sự phát triển – vệ sinh kém thường đi đôi với tiêu chảy.

Image: Chỉ số phát triển thế giới - World Development Indicators

8. Những người nghèo nhất thế giới đang sống ở vùng cận Sahara (châu Phi) và Nam Á. 

Trong khi cứ 1 trong 10 người sống trong điều kiện cực nghèo vào năm 2013, thì tại vùng cận sa mạc Sahara, tỷ lệ này là 4 trên 10, tương ứng với 389 người – đó là vùng có nhiều người nghèo nhất và bằng tất cả các vùng khác cộng lại, đó là số liệu báo cáo của World Bank về nghèo khó.

Image: World Bank PovcalNet

..dù vậy, mức độ cực nghèo cũng đang được giảm xuống trên toàn cầu
Và khi tất cả những con số về người sống dưới mức nghèo khổ vẫn còn cao một cách không chấp nhận được, số liệu trong báo cáo của World Bank cho thấy những chuyển biến tích cực trong việc đưa cuộc sống con người ra khỏi mức dưới nghèo khó từ năm 1990.

Image: World Bank PovcalNet

9. Tới năm 2030, hai phần ba dân số thế giới sẽ sống tại thành phố

12 thành phố lớn nhất thế giới đang là nơi cư ngụ cho 15 triệu người/mỗi thành phố, và trong vòng 25 năm qua, những thành phố như Delhi, Thượng Hải, Bắc Kinh đã mở rộng ra gấp 3 lần. Ngày nay, hơn một nửa dân số thế giới đang sống ở thành phố, và các thành phố này đang là nơi tạo ra hơn 80% GDP toàn cầu. Dù vậy, mật dộ dân số cao, công việc và tài sản vốn làm cho thành phố trở nên đáng sống thì đồng thời cũng biến những nơi này thành mối nguy đối với tự nhiên.

Image: UN World Urbanization Prospects

10: Ghi nhận kỷ lục về cải cách trong kinh tế

Báo cáo Doing Business 2017 cho thấy rằng 137 nền kinh tế toàn cầu đã thực hiện 283 quy định mang tính cải cách về mặt kinh tế trong năm ngoái. Con số này tăng hơn 20% so với năm trước. Những lĩnh vực được cải cách bao gồm khởi nghiệp, thanh toán thuế, cấp tín dụng và đăng ký tài sản. Đặc biệt, 54 nền kinh tế nghèo nhất thế giới ghi nhận 113 quy định mang tính cải cách, và New Zealand là đất nước đứng đầu tiên trong việc tạo điều kiện cho doanh nghiệp hoạt động trong số 190 quốc gia được xếp hạng theo báo cáo này.

Image: Doing Business 2017

11. Số người hút thuốc lá tăng tại 20 quốc gia.

Tỷ lệ người hút thuốc tăng trong giai đoạn 2000 đến 2015 tại các nước có thu nhập thấp và trung bình. Chẳng hạn, tại Indonesia, tỷ lệ này tăng lên đến gần 30% trong giai đoạn qua, biến quốc gia này thành nơi có hơn 70 triệu người hút thuốc lá. Thuốc lá gây ra cái chết cho 6 triệu người hàng năm – tương đương cứ 6 giây thì có một người chết vì thuốc lá. Nếu tình trạng này tiếp diễn, con số người chết vì thuốc lá có thể tăng lên đến 8 triệu người/năm vào năm 2030.

Image: Tổ chức Y tế Thế giới - WHO

12. Các quốc gia nghèo nhất thế giới nhận được sự hỗ trợ đạt mức kỷ lục 

Sự liên kết của hơn 60 chính phủ đại diện cho cả các nước đã và đang phát triển đã đưa ra cam kết kỷ lục 75 tỷ USD để bổ sung cho Tổ chức phát triển quốc tế - International Development Association (IDA), một quỹ thuộc Wolrd Bank dành cho các nước nghèo nhất thế giới. Hơn 25 năm qua, các quốc gia được sự hỗ trợ của IDA đã có những bước tiến trong nhiều lĩnh vực. Trong số đó phải kể để khả năng tiếp cận tốt hơn đến nước sạch và vệ sinh, sự gia tăng tỷ lệ học sinh hoàn tất việc học, và tỷ lệ cao hơn của trẻ sơ sinh được tiêm vaccin.

Image: Chỉ số phát triển thế giới Chỉ số phát triển thế giới - World Development Indicators

[Nguồn: A look back at 2016: the good and the bad – WEF]